واقعه بلافاصله فوت كرد . * * * اين بود بطور اجمال وقايع مهمهء جنگ چهل ساله شاهپور و روم . دست هيچ صنعتگرى بر صخره‌هاى ايران منظره از اين كشمكش دو دولت عظيم الشأن دنياى قديم حجارى نكرده است « 1 » ، اما در كتب روميان روايتى زنده و رنگين بقلم شخصى ، كه در اين جنگ شركت كرده و خود ناظر بعضى از وقايع مهمه آن بوده ، ديده مىشود . مقصود آميانوس مارسلينوس افسر رومى يونانى الاصل است ، كه سربازى متهور و تربيت يافته بود و با وجود انشاء مصنوعى كه دارد ، از روايت درجهء اول بشمار ميرود . اين نويسنده از جنگهاى ايران ، كه منجر بفتح قلعه آميدا در سال 359 شد ، شرحى مينويسد ، كه از حيث دقت نظر هيچ روايتى بپاى آن نتواند رسيد . در كردوئن « 2 » ، كه از ولايات ارمنستان است ، يكنفر ايرانى حكومت داشت ، كه بنام رومى ژوينين « 3 » موسوم بود . اين شخص چون در ايام جوانى در سوريه بعنوان گروگان زيسته بود ، نسبت بتمدن رومى علاقه پيدا كرده و بلا شك به همين جهت اسم رومى اختيار نموده بود . بهرحال در نهان نسبت بروميان محبت داشت . آميانوس بايكتن از يوزباشيان معتمد برسالت نزد ژوينين مذكور فرستاده شد ، تا از حركات لشگر ايران اطلاع حاصل كند . ژوينين يكنفر بلد به اختيار او گذاشت و چون در روز سوم به بالاى كوه رسيدند ، مقارن طلوع آفتاب ، همه كوه و هامون را پر از لشگر ديدند ، پادشاه ايران ملبس بجامه‌هاى درخشان پيشاپيش آنها اسب ميراند و گرومبانس « 4 » پادشاه جديد خيونىها ، كه مردى كامل و ضعيف البنيه لكن تيز

--> ( 1 ) - نقش برجسته بشات ، كه ذكر آن بالاتر در يكى از يادداشتها گذشت ، در قلمرو ارمنستان قديم واقعست . ( 2 ) - Corduene ( 3 ) - Jovinion ( 4 ) - Grumbates